‘Mensen gebruiken maar tien procent van hun hersencapaciteit,’ heeft Albert Einstein gezegd. Scientology wappert graag met dit citaat. Volg hun cursus van 30.000 euro en je leert de resterende negentig procent gebruiken. Waarom hyperintelligente, maar straatarme, Scientologen met maximale hersencapaciteit ons dan niet domineren? Omdat iedereen die honderd procent al gebruikt. Einstein was een natuurkundige, vandaar dat zijn uitspraak erg geloofwaardig overkomt, maar geen neuroloog, vandaar dat hij er naast zat. Kernfysica is blijkbaar een eitje, vergeleken met neurologie.
Die anderhalve kilo vetweefsel in ons hoofd is ook erg fascinerend. Miljarden cellen vormen een intranet dat zowel processor als dataopslag is. Daarnaast is het dynamisch met een korte toegangstijd. Je hersenen gebruiken ook uiterst efficiënte algoritmen om tachtig jaar aan gegevens op te slaan in – geschat – 10 Terabyte geheugenruimte. 10 TB! Ik heb nu al meer dan 1 TB nodig om al mijn bestanden van de afgelopen twee jaar te bewaren en te backuppen. Deze rekensom is misschien even willekeurig als de tienprocents-regel van Einstein of een ernstig geval van appels en peren vergelijken. Maar het is duidelijk: vergeleken met het menselijk brein zijn moderne computers nog onhandig, dom, lomp en massief. En ze worden steeds lomper en omslachtiger.
Tenzij OS X 10.6, codenaam Snow Leopard, een trend op gang. De volgende versie van OS X zal namelijk niet meer over toeters en bellen gaan, maar over sneller en eenvoudiger. Kort gezegd: je Mac zal meer programma’s draaien zonder geheugenuitbreiding, sneller werken zonder kokende processor en meer bestanden wegschrijven zonder de harde schijf dicht te metselen.
Desktop of notebook, rekensnelheid en geheugen zijn geen factoren meer waar je rekening mee moet houden. Ik heb nog zitten tekstverwerken en DTP’en met 2,5 MB werkgeheugen en ik weet alles van virtueel geheugen, RAMDoubler en DiskDoubler. Ik schrik er nog wel eens wakker van. Nu de smartphone de macht gaat overnemen zijn kloksnelheid, RAM en opslagruimte weer belangrijke factoren: voor ultramobiele apparaten gelden de regels van de vorige eeuw. Desondanks is het Apple gelukt een versie van OS X op een telefoon te zetten en blijkbaar hebben de hobbyjongens in Cupertino de smaak te pakken. Alles moet anders.
Zo blij met deze ontwikkelingen zijn ze bij Apple dat ze het over een ‘quantum leap’ hebben. Het is ronkende marketingtaal, net als toen OS X werd geïntroduceerd en Jobs zei dat je voor 99 dollar een compleet nieuwe Mac kreeg. Dat idee had ik pas bij 10.3.5, dus laten we hopen dat de uitvoering van 10.6 even goed is als het praatje. Dat praatje is in ieder geval zo goed dat tenminste één persoon in de nieuwsgroep nl.comp.sys.mac dacht dat er een aanwijzing in zat dat Apple al begonnen was met een besturingssysteem voor de kwantumcomputer.
Ik heb een tijdje een rubriek gehad in het populair-wetenschappelijke blad Triv’, waarin ik over populair-wetenschappelijke fait divers schreef. Mijn favoriet was de kwantummechanica. De grondslagen daarvan zijn door Max Planck in 1900 gelegd. Het is ongelofelijk ingewikkelde materie waarover van het begin af aan de natuurkundigen het met elkaar hartstochtelijk oneens zijn. Een van de basisaannames is dat in de ‘normale’ natuurkunde de realiteit, de werkelijkheid, een feit is. In de kwantummechanica bestaat die pas op het moment dat je gaat waarnemen. Tot die tijd is er geen vaste toestand. Dat klinkt Zweinsteinerig en daarom is de kwantummechanica niet alleen populair bij natuurkundigen op zoek naar de Theorie van Alles. Omdat de kwantumfysica zichzelf nog aan het uitvinden is terwijl het tegelijk de wereld verklaart – en openstaat voor de wildste gedachtenexperimenten – trekt het ook zweefkezen en malloten aan, zoals de aanhangers van The Secret die denken dat ze het universum in hun eigen richting kunnen buigen. Probeer het ze maar niet uit hun hoofd te praten, want de kwamtummechanica staat ook het bestaan van een oneindig aantal universa toe.
Een beroemd kwantummechanisch gedachtenexperiment is Schrödingers kat. Stel, je zet een kat in een gesloten doos, met daarin een constructie die op een onvoorspelbare moment een flesje blauwzuur kan openen. Pas als je de doos openmaakt weet je of de kat levend of dood is. Dus in feite ís de kat levend en dood tegelijk.
Dat is allemaal theorie, maar inmiddels zit men ook aan een praktische toepassing te denken. Alle computers, ook de Mac of de pc op je werk waarop je dit leest, zijn binair. Ze werken met schakelaars die aan zijn (1), of uit (0), de bits. Een kwantumcomputer daarentegen werkt met qubits. Een qubit kan zowel aan als uit zijn en elke mogelijke toestand daartussen. Meerdere qubits kunnen verstrengelen en dan verschillende getallen tegelijk uitdrukken. Dat is interessant en het klinkt een beetje als de manier waarop het menselijk brein werkt, zoals sommige kwantumfysici menen: wij kunnen niet alleen ja of nee zeggen, maar tegelijk in een oogwenk alle mogelijkheden overzien van een beetje ja en een beetje nee (ik vermoed tenminste dat het zo gaat in het hoofd van mevrouw Nouws als ze kleren en schoenen past: ‘maat 38/69 euro/50% korting/nee.’).
De rekenkracht van een kwantumcomputer is niet te bevatten. Net zo min als de manier waarop hij werkt. Niet alleen de qubits waarmee de computer rekent kunnen tegelijk aan en uit staan, de computer zelf ook. Dat betekent dat hij een berekening kan maken terwijl hij uit staat. De kat is levend en dood tegelijk. Een werkende, praktisch toepasbare kwantumcomputer is er echter nog niet. Waarschijnlijk is er eerder iemand die mij kan uitleggen hoe mevrouw Nouws werkt, of kun je voor die tijd een kernfusiereactor bij de Aldi kopen.
Ik vertrouw op Apple dat ze tegen die tijd een gebruiksvriendelijk OS hebben ontwikkeld dat mij met heldere dialogen (‘Voor het geval u ‘ja’ kiest heb ik alle gegevens gewist, voor het geval u ‘nee’ kiest heb ik alles gesaved’) met mijn QuMac laat communiceren. Ik heb er al een mooie katachtige naam voor: OS X Schrödinger’s Cat.
Disclaimer: Al mijn beweringen over kwantumfysica kunnen waar, onwaar of alles daartussenin zijn. Tegelijk.